Поэзия
(Перевод стихотворения Юлиана Тувима «Poezja»)
1
В моей душе родился дерзкий план,
Который может приравняться к ереси:
Пускай узнает нынче всякий стан,
Что я конкретно мыслю… о поэзии.
Какие доводы для убежденья дам,
На чём основана моя теория,
Пусть слушает мудрец, а также хам,
Рассудка плод, фантасмагорию.
Мои слова как в танце скок,
Из золота столичная дорога,
Поэзия – прошу простить меня – прыжок,
Прыжок язычника, почуявшего Бога!
То первобытный «чиппевайский» крик,
Слепая страсть к земле родящей,
Язычника довольный рык,
Как в первый раз узрел Огонь горящий.
Тогда вскочил! – Огонь – поэзии Бог!
Вскочил и закричал напропалую,
Величью Бога посвящая свой порог
Безумным танцем. Так и я танцую.
2
«Что? (Так спросит некий ироничный пан)
Для нас огонь давно понятен, дружен,
То, что дикарь танцует или весь их клан,
Так, стало быть, и мы должны? К чему же?!»
- Пардон… Для нас? О ком же сыр-бор-лес?
Прошу, пожалуйста, сказать яснее!
«Для нас!» - при том рукою странный жест!
Кого же пан в виду имеет?
Что до меня (уж верьте или нет),
Огнём я восхищён, как тот же дикус,
Огонь! Пылают ветки! Жар и свет!
То Бог Найвысший, Deus Magnificus!
В том всякой вещи, тела суть -
Касаться, видеть, слышать, узнавая,
Взять в руку камень, прочь швырнуть,
В грудь воздуха набрать до края.
То бытие, и в том есть Бог,
А Бога надо славить – вот и пляшут,
Поют и пребывают в поисках дорог,
Вот то-то… Ах, вижу - пан и с этим несогласен…
3
Нет, не утратил романтизма снег,
Букетик роз, русалка, сабля,
Но всё быстрей стремится жизни бег,
На фоне звёзд – сигары дирижаблей.
И не утратил силы Пяст и Ахиллес,
Герой и впредь достоин всякой славы!
Но с челюстей искрящих светом мест
Толпа течёт, как через кратер лава!
А кто есть высший – может высшим быть,
На темени пусть лист лавровый как награда,
Но и малейшему дано свободно жить,
Ко мне гигантский старец обратился: Camerado!
Кто возлюбил мечтание и сон,
Пусть их вплетает в песен миловидность,
Однако с гор и низменных сторон
Идёт чудовище: Большая Очевидность!
О ты, Поэзия, была театром раньше тут,
И обходилась старым реквизитом,
Но вот неслыханные силы прут,
Всеобщий спев спаялся монолитом.
Поёт собранье, современный хор,
В экстазе без границ растущий,
Эй, жизнь! Вот пагубный возник Собор,
Ему навстречу – Час Грядущий.
4
Я буду первым в Польше футуристом,
А то не равно, чтобы стал я сумасшедшим.
Что спорт творит с поэзией, шумно, бешено
Играя в мага, сам есть только глистом;
И то не значит, чтобы прошлое я кинул,
Порвал в стихах, к примеру… с временем прошедшим,
Но стал бы для идущего светилом,
Делился б Очевидным Знаньем новым чистым,
Которое на вас, как столб огня бы ринул.
Хочу свои несчастья и отрады,
Печали, взгляды, шалости, пороки,
Цвета, кошмары, осени, мороки,
Луны сиянье, солнца, вихри, грады,
Пожары, гневы, мимолётность, тени,
Победы и отчаяния сроки,
Пространство, эхо, пропасть преступлений -
Всё провести торжественным парадом,
Им поровну отдав для представленья сцену.
«Влиянья?» Мне не стыдно за влиянья!
Горжусь, что прежних Божьих исполинов
Я ученик! В моих трудах доныне
Найдётся рифма стройна, идеальна,
Душа моя нашла своих Патронов
В минувших днях средь жертвенного дыма
Больших Капланов, не среди миньонов,
Кривляк, шутов, украшенных эмалью,
Плутов и бедных духом эпигонов!
Идёшь, Поэзия Новая! Как будто
Пред страшной бурей, душно нам… Всё ниже
Свинцом клубятся тучи, ближе, ближе…
Тебя мы ждём, часами тянутся минуты,
Ведь знаем: с криком пробудимся ночью -
Стигмат креста горит внутри… Иди же!
И каждый станет мудрствовать пророча,
В Христа по новой души облекутся,
Во тьме мерцая божьим огонёчком.
Идёшь, Поэзия! Будут в общей доле
Железо с мыслью, город и посевы,
И Бога нового уродишь, Дева!
Огромный выйдет в чистой ауреоле,
Народы будет научать животу,
Деяний Новых будет протосферой,
Пойдёт за ним убогая бедота
Из градов, замков, фабрик, улиц, поля,
И всех Заря рассветит позолотой.
И это же люди!!! Земные народы,
Пред Богом равны и Богу не кривы,
И это же души, а суть Люди Живы,
Их ждут города, где светлейшие своды,
И душ предавнейших Эдема столицы,
Где каждый вернётся до жизни, о, диво!
Почувствует Бога, узрит Его лица,
Обрящет себя – обновлённый и млодый,
А бывшее тайным – до дна прояснится.
Любая Невеста! Будь новой Марией!
И каждый мужчина - Иосифом новым!
Тела предоставьте объятьям огнёвым!
Зачни, о, Невеста! Свершенья такие
Чудесно сокрыты в утробе твоей,
Что свет потрясён будет гимном громовым
Божественной Радости, Добрых Вестей,
И души всех нас преродятся в благие,
Мы примем их в гости, как лучших гостей.
О, нет! Не смейтесь надо мной, мол, стал «пророком»!
То не пророчество, а воля, убеждённость,
Моя поэзия – не только милозвонность
На базе счастья или горечи глубокой…
То Революция Душ! То смелость, смута!
(…А также ревность, ревности бездонность…)
Переживания того, кто будучи опутан
Словами, мыслями и жизненным уроком,
На деле не способен двинуть бутом!
5
Дословно, подробно и чётко
Для всеобщего понимания –
Итак, о чём же речь моя?
Об одном вездесущем Вопросе,
О видимой правде, об очевидности бесспорной:
Славлю Бого-Духа, через тысячи Вещей и Воплощенья.
Сквозь волны веков, миров громады,
Славлю историю, существование,
Смерть объясняю.
Радует божья моя человечность
И упоенье от опасных возможностей,
Дышу, вдыхаю
Полной грудью, лёгкими – словно мехами…
Растёт великое чувство.
6
Растёт великое чувство, аж дух захватывает,
В глазах моих степи, в ушах – вихри, а на сердце – звоны,
Вбираю, охватываю, вижу,
Волненье возносится к горлу,
Кричу – так мне радостно, радостно, радостно!
Откройтесь, самые-самые дальние
Горизонты, глубины, высоты!
Ветры просторные – больше, больше!
Чую себя огромным, со всеми отождествлённым,
Глаза закрываю и смеюсь, и пою
Бетховена призрачные псалмы,
Вытягиваю руку – провожу –
Идите!..
Не хочу быть для вас предводителем,
Я скорее в толпу бы втиснулся,
Буду ultimus inter pares,
Идите, идите,
О, вы разные, каждый в отдельности, все мои современники!
Играют марш!
О, живые, уносящие ввысь, аккорды ликования!
Что творится! Ах, что происходит!
Разучил я чудесную песню,
Триумфую, шалею от радости,
Упиваюсь Божиим светом,
Полюбил совершенной любовью,
Запанибрата теперь с бесконечностью!
Идите, идите!
Liberté! Fraternité! Egalité!
Идёт поток, манифестация
Братья Красной Крови!
Откройте врата, окна и двери!
И сердца откройте!
Allons enfants! Allons enfants!
Ура! То моей жизни Марсельеза!
Ура! Моя весёлая поэзия!
Моё светское пиянство,
Мой всемирный праздник!
Рву оковы!
Allons enfants! Allons enfants!
«Le jour de la vie est arrivé!»
7
Вы слышали уже такую песню: прибыла из-за океана, прелестным потоком плыла из уст седобородого барда.
Я же, во славу отчизны моей, прививаю чужие побеги на Древо Родное, крепкий Дуб Польский.
Пусть глубоко врастут в ствол его аж до самых корней, пусть раскинутся широкой короной над моею отчизной.
Пусть и далее разрастаются свежие веточки, пусть зазеленеют листья на Дубе престаром.
Зычный голос антифилософа для утверждения новой поэзии.
8
Пусть Бог во мне распалит будто солнца жар,
Чтоб мою душу светлость жизни напоила.
Я в творчестве отброшу давних вер нагар,
Склонясь при том покорно в месте, где могила.
Я в творчестве представлю весь возможный Быт.
Сквозь пыль веков – мои века затронув,
Столицам духа возвещу тот свет, что всем горит,
Тебя встречая, о, Идущий, во все звоны!
Poezja
Julian Tuwim
Powstał w duszy mej wprost szaleńczy plan,
Plan, który można przyrównać herezji:
Niech się dzisiaj dowie wszelki stan,
Co ja właściwie sądzę... o poezji.
Jakie w tej sprawie "przekonania" mam,
Jak brzmią zasady tej mojej "teorii",
Niech słucha mędrzec i niech słucha cham
Teoretycznej mej fantasmagorii!
Będą te słowa jak taneczny krok!
Będą - jak złota do Stolicy droga!
- Poezja - jest to, proszę panów, skok,
Skok barbarzyńcy, który poczuł Boga!
Jest to pierwotny, czippewajski krzyk
I chutna miłość do rodzącej ziemi,
Zadowolony barbarzyńcy ryk,
Gdy ujrzał Ogień oczy zdumionemi.
Wtedy - podskoczył! - To - poezji Bóg!
Skoczył - i krzyknął słowo obłąkańcze!
Poświęcił Bogu chaty swojej próg,
Poświęcił tańcem. Więc i ja też tańczę.
2
"Co? (pyta jakiś ironiczny pan)
Dla nas wszak ogień to już nic nowego!
Że dzikus tańczy lub dzikusów klan,
To i my tańczyć musimy? Dlaczego?!"
- Pardon, mój panie... Dla nas? Cóż to jest?
Pan będzie łaskaw wyrażać się ściślej!
"Dla nas!" I przy tym - ręką taki gest!
Przepraszam, kogo pan dobrodziej myśli?
Co do mnie (- może pan wierzyć lub nie -)
Cieszę się z ognia tak samo jak dzikus!
Ogień! Gałęzie płoną! Tlą się pnie!
To Bóg Najwyższy, Deus Magnificus!
Tak jest ze wszystkim! Rzecz! Cielesna rzecz!
Dotknąć, zobaczyć, usłyszeć wprost chciwie,
Kamienie w ręce brać i rzucać precz,
Powietrza w płuca zaczerpnąć łapczywie!
To jest wszak bycie! To jest przecież Bóg!
A Boga sławić trzeba - więc się pląsa,
Skacze się, śpiewa, szuka nowych dróg.
To... to... - Eh, widzę, że pan znów się dąsa!
3
Nie stracił czaru romantyczny smęt
Róż i słowików, rusałek i goplan.
Lecz coraz szybciej warczy życia pęd:
Tam, gdzie jest księżyc, jest i aeroplan!
Nie stracił mocy Achilles i Piast,
I chwalon będzie każdy, kto bohater!
Lecz już z czeluści elektrycznych miast
Tłum wielki bucha, jak lawa przez krater!
A kto jest wyższy - może wyższym być,
Niechaj na skroń mu liść laurowy kładą,
Lecz i Przechodniom ma być wolno żyć!
Starzec olbrzymi rzekł mi: Camerado!
A kto marzenie ukochał i sen,
Niechaj je w śpiewną splata słów perlistość!
Lecz oto z szczytów i przepastnych den
Dźwiga się potwór: Wielka Rzeczywistość!
Byłaś, Poezjo, teatralną grą,
Miałaś swe stałe, stare rekwizyty,
Lecz oto moce niesłychane prą,
I śpiew Powszechny bije pod błękity!
Gromada śpiewa, współczesności chór,
Tłum ekstatyczny, który w bezmiar urósł!
Hej, życiu drogę! Stanął groźny Zbór,
Na spotkanie Zborowi - Futurus.
4
Będę ja pierwszym w Polsce futurystą,
A to nie znaczy, bym się stał głuptasem.
Co sport z poezji czyni i z hałasem
Udaje maga, a jest tylko glistą;
I to nie znaczy, bym na przeszłość plunął,
Bym zerwał w wierszu nawet... z przeszłym czasem,
Lecz iżbym stał się Idącego łuną,
Bym głosił nową Wiedzę Oczywistą
I iżbym na was jak słup ognia runął!
Chcę swoje tańce, żale i zachwyty,
Smutki, spojrzenia, szaleństwa i burze,
Tęcze, koszmary, jesienie, podróże,
Noce, księżyce, wichry i błękity,
Pożary, gniewy, przemknienia i cienie,
Rozpusty, słońca, zwycięstwa i róże,
Przepaści, zbrodnie, niziny, przestrzenie -
Wszystko na moje wyprowadzić szczyty,
Wszystkiemu chcę dać równouprawnienie!
"Wpływy?" Ja wpływów nie wstydzę się wcale!
To duma moja, że Bożych olbrzymów
Uczniem się stałem! Że śród moich rymów
Znajduję echa, co dźwięczą wspaniale!
Że dusza moja znalazła Patronów
Śród lat minionych, śród ofiarnych dymów
Wielkich Kapłanów - nie pośród histrionów*,
Mimów i mydłków, zdobnych w póz blachmale,
Nie śród wymoczków, nędznych epigonów!
Idziesz, Poezjo Nowa! Jak przed burzą,
Duszno nam... Czujem, że się chwila zbliża,
Kłębem czerwonym wiruje, lot zniża,
Czyhamy na nią, i dni nam się dłużą,
Bo wiemy: nocą zbudzimy się z krzykiem,
Z stygmatem w duszy świetlistego krzyża,
Każdy się stanie znów orędownikiem,
W nowym Chrystusie dusze się zanurzą
I będą pełgać boskości płomykiem.
Idziesz, Poezjo! Wkrótce się zespoli
Myśl i żelazo, westchnienie i Miasto!
Nowego Boga urodzisz, Niewiasto!
Wstanie ogromny w życia aureoli
I będzie Ludy nauczał żywota,
I będzie Nowych Zdarzeń protoplastą,
A pójdzie za nim uboga gołota
Z twierdz, z miast, z podziemi, z fabryk, z ulic, z roli,
I wszystkich Jutrznia rozsłoneczni złota!
Bo to są ludzie!!! Bo to są narody,
Przed Bogiem równe i Bogu nie krzywi!
Bo to są dusze! To są Ludzie Żywi,
Których czekają jasne życia grody
I dusz pradawnych edeńskie stolice,
W których się człowiek odrodzi, ożywi,
Poczuje Boga, ujrzy Jego lice,
I wstąpi w siebie - nowy, świeży, młody,
I znikną wszelkie życia tajemnice!
Niewiasto każda! Bądź nową Maryją!
Mężczyzno każdy! Bądź Józefem nowym!
Ciała połączcie uściskiem ogniowym!
Pocznij, Niewiasto! W łonie twym się kryją
Takie cudowne, wielkie możliwości,
Że świat się wstrząśnie hymnem milionowym
Wielkiej Radości, Niebiańskiej Miłości,
Że dusze nasze przez siebie odżyją,
I będziem siebie gościć, jako gości.
Och, nie! Nie śmiejcie się, żem jest "prorokiem"!
To nie proroctwo! To wola! To pewność!
Poezja moja - to nie tylko śpiewność,
Zrodzona szczęściem lub żalem głębokim...
To Rewolucja Dusz! To śmiałe Rzuty!
(...Ale i rzewność, niezgłębiona rzewność...)
To są przeczucia człowieka, co, skuty
Słowem i myślą, i życia wyrokiem,
W czynie nie może wykazać swej buty!
5
Dosłownie, dobitnie, wyraźnie,
Dla powszechnego zrozumienia.
Bo o czymż mówię?
O jednej wszechobecnej Sprawie,
O prawdzie widomej, o bezspornej oczywistości:
Sławię Bogo-Ducha, przez tysiączne Rzeczy i Wcielenia.
Przez fale wieków i światów ogromy,
Sławię dzieje, pochwalam istnienie,
Tłumaczę śmierć.
Raduje mnie boskie moje człowieczeństwo,
Raduje rozkosz groźnych możliwości,
Oddycham, oddycham,
Pełną piersią, płucami jak miechy...
Olbrzymie uczucie rośnie.
6
Olbrzymie uczucie rośnie i dech zapiera,
W oczach mam stepy, w uszach wichury, a w sercu dzwony -
Ogarniam, obejmuję, widzę,
Wzruszenie do gardła się wznosi,
Krzyknę - bo mi tak radośnie, radośnie, radośnie!
Otwórzcie się, najdalsze widnokręgi, głębie i wysokości!
Wiatry szerokie - wiejcie, wiejcie!
Jest mi ogromnie i powszechnie,
Zamykam oczy i śmieję się, i śpiewam
Beethoveniczne urojone psalmy,
Wyprężam ramię - prowadzę -
Chodźcie! - - - -
Nie chcę wam być przodownikiem,
Chętnie w tłum się wcisnę,
Będę ultimus inter pares*,
Chodźcie, chodźcie,
O, rozmaici, oddzielni, wszyscy współcześni!
Muzyka gra marsza!
O, żywe, porywające, radosne akordy!
Co się dzieje! Co się dzieje!
Nauczyłem się cudownej pieśni,
Tryumfuję, szaleję z radości,
Upiłem się światem Bożym,
Pokochałem ostateczną miłością,
Za pan brat jestem z nieskończonością!
Chodźcie, chodźcie!
Liberté! Fraternité! Egalité!*
Pochód idzie, manifestacja
Braci Czerwonej Krwi!
Otwórzcie bramy, okna i drzwi!
I serca otwórzcie!
Allons enfants! Allons enfants!*
Hurra! To moja Marsylianka życia!
Hurra! To moja wesoła poezja!
To moje pijaństwo świeckie,
Moje święto wszechświatowe!
Kajdany rwę!
Allons enfants! Allons enfants!
"Le jour de la vie est arrivé!"*
7
Słyszeliście już taką pieśń: przybyła zza oceanu, wspaniałym potokiem płynęła z ust barda siwobrodego.
Ja zaś, ku chwale ojczyzny mojej przeszczepiam obce pędy na Drzewo Rodzinne, na krzepki Dąb Polski.
Niech wrosną głęboko w trzon jego aż do korzeni, niech się rozłożą koroną konarów szeroko nad moją ojczyzną.
Niech rozrastają się dalej świeże gałązki, niech zazieleniają się liście na Dębie prastarym!
Donośny głos antyfilozofa ku utrwaleniu nowej poezji.
8
Niech we mnie Bóg rozgorze, jak słoneczny żar,
Iżby mi duszę światłość żywota poiła.
Twórczość moja precz rzuci nakaz dawnych wiar,
Ale się skłoni wszędzie, kędy jest mogiła.
Twórczość moja ogarnie wszechbędący Byt.
Poprzez wieków kurzawę - wieki będzie gonić,
Będziem stolicom ducha zapowiadać świt
I na Twoje witanie, o Idący, dzwonić!
